Genel Açıklama

Adli yardım; avukatlık ücretlerini ve diğer yargılama giderlerini karşılayamayacak durumda olanlara 1136 sayılı Avukatlık Kanununda belirtilen avukatlık hizmetinin sağlanmasıdır.

Adli yardımla temel insan haklarından olan hak arama özgürlüğünden yararlanma bakımından vatandaşlar arasında eşitliğin sağlanması amaçlanmıştır. Bu sayede avukatlık ücreti ve yargılama giderlerini ödeyemeyecek durumdaki kişilerle ekonomik güçleri sayesinde hukuki yardımdan en iyi şekilde yararlanacak kişiler arasında oluşabilecek dengesizliğin önüne geçilmektedir.

Adli yardım sadece hukuk davalarında değil, İcra ve İflas takipleriyle ihtiyati tedbirlerde de kullanılabilir. Ceza yargılamalarındaki adli yardım için Ceza Muhakemeleri Kanununda farklı düzenlemeler bulunmaktadır.

Adli yardım istemi, hizmetin görüleceği yer adli yardım bürosuna ve temsilciliklerine yapılır. Başvurularda, adli yardım başvuru formu doldurulur. Adli yardım bürosu ve temsilcilikleri istemin haklılığı konusunda uygun bulacağı araştırmayı yapar Bu araştırmada, kamu ve özel kurum ve kuruluşları, adli yardım bürosuna ve temsilciliklerine yardımcı olmak zorundadırlar.

Yazımız da özel olarak ergin olup eğitimi devam eden çocukların talep edebileceği yardım nafakası konusunu inceleyeceğimizden konuyu genel olarak düzenleyen TMK’nun 364. maddesine sadece değinmekle yetineceğiz. Söz konusu maddeye göre “Herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu ve altsoyu ile kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür.// Kardeşlerin nafaka yükümlülükleri, refah içinde bulunmalarına bağlıdır.//Eş ile ana ve babanın bakım borçlarına ilişkin hükümler saklıdır.” Görüldüğü üzere maddede ayrım yapılmaksızın yoksulluğa düşecek olma şartına bağlı olarak herkes üstsoyuna, altsoyuna ve kardeşlerine nafaka vermekle yükümlü kılınmıştır.

Evlilik birliğinin sona ermesinden sonra velayet kendisine verilmemiş eşin müşterek çocuğun bakımı için gerekli olan bakım borcu devam etmektedir. TMK’nun konuyu düzenleyen ilgili maddelerine aşağıda yer verilmiştir. Buna göre,

      · Çocuğun bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaki ve toplumsal gelişiminin sağlanması ve korunması ana baba açısından hukuki bir ödevdir (TMK 340).

      · Çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gerekli giderler ana ve baba tarafından karşılanır (TMK 327).

      · Ana ve babanın bakım borcu, çocuğun ergin olmasına kadar devam eder. Çocuk ergin olduğu halde eğitimi devam ediyorsa, ana ve baba durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde olmak üzere, eğitimi sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdürler (TMK 328).

Çocuğun bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaki ve toplumsal gelişiminin sağlanması ve korunması ana baba açısından hukuki bir ödevdir (TMK 340). Evlilik birliğinin boşanma ile ortadan kalkmış olması, ana ve babanın çocuğa karşı olan bu borçlarında bir değişiklik meydana getirmez. Bu nedenle boşanmadan sonra velayet kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK 182/2). Çocuk yararına olan bu parasal katkı yükümlülüğüne “iştirak nafakası” denir.

Süre

İştirak nafakası ödeme yükümlülüğünün ne kadar süre devam edeceği de TMK’nun 328. maddesinde düzenlenmiştir. Düzenlemeye göre söz konusu yükümlülük kural olarak çocuğun ergin olduğu yani 18 yaşını doldurduğu tarihe kadar devam eder. Aynı maddenin ikinci fıkrasında “Çocuk ergin olduğu halde eğitimi devam ediyorsa, ana ve baba durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde olmak üzere, eğitimi sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdürler.” denilerek söz konusu yükümlülüğün 18 yaşını dolduran ve eğitimi de devam eden çocuğun talep etmesi halinde eğitim sona erinceye kadar devam edeceği hüküm altına almıştır.